Grubodziób zwyczajny

 

Grubodziób (najczęściej chodzi o Grubodziób zwyczajny) to jeden z najbardziej charakterystycznych polskich łuszczaków. W Polsce występuje tylko ten gatunek grubodzioba.

Jak wygląda?

• Długość ciała: ok. 16–18 cm.
• Rozpiętość skrzydeł: 29–33 cm.
• Masa: 45–70 g.
• Ma wyjątkowo masywny, stożkowaty dziób, zdolny rozłupywać bardzo twarde pestki.
• Samiec jest bardziej kontrastowo ubarwiony niż samica.

Występowanie w Polsce

Grubodziób jest ptakiem lęgowym występującym niemal w całej Polsce.

Najczęściej spotkasz go:

• w lasach liściastych i mieszanych,
• parkach miejskich,
• dużych ogrodach,
• alejach starych drzew,
• sadach owocowych.

Zimą część ptaków przemieszcza się lokalnie i częściej odwiedza karmniki, choć nie jest tak regularnym gościem jak sikory czy wróble.

Zachowanie

Grubodzioby są:

• raczej skryte i ostrożne,
• często przebywają wysoko w koronach drzew,
• poza okresem lęgowym tworzą niewielkie grupy,
• podczas jedzenia są spokojne, ale potrafią dominować mniejsze ptaki przy karmniku.

Ich dziób rozwija nacisk przekraczający kilkadziesiąt kilogramów na centymetr kwadratowy, dzięki czemu bez problemu rozłupują pestki wiśni, czereśni czy śliwek.

Rozmnażanie

Okres lęgowy

• Od kwietnia do lipca.
• Najczęściej jeden lęg rocznie, czasem dwa.

Gniazdo

• Budowane wysoko na drzewach.
• Ma formę dość luźnej platformy z gałązek.

Jaja

• Zwykle 4–6 jaj.
• Wysiadywanie trwa około 11–14 dni.

Pisklęta

• Pozostają w gnieździe około 11–14 dni.
• Początkowo karmione są głównie owadami i ich larwami, bogatymi w białko.

Ciekawe zwyczaje

„Mistrz rozłupywania pestek”

Grubodziób potrafi rozłupywać:

• pestki wiśni,
• pestki czereśni,
• pestki śliwek,
• nasiona grabu.

Często zostawia pod drzewem charakterystyczne połówki rozłupanych pestek.

Cichy śpiewak

Mimo efektownego wyglądu śpiew ma mało donośny – to raczej ciche ćwierkania i trzaski.

Ostrożny gość karmnika

Potrafi długo obserwować okolicę przed przylotem. Gdy już usiądzie przy karmniku, zwykle je szybko i bardzo sprawnie.

Zimowe stada

Po sezonie lęgowym można spotkać niewielkie grupki liczące od kilku do kilkunastu osobników.

Czym żywi się naturalnie?

W zależności od pory roku:

• nasionami drzew liściastych (grab, buk, klon),
• pestkami owoców,
• pąkami drzew,
• owadami,
• gąsienicami,
• larwami.

Czym dokarmiać zimą?

Najlepsze pokarmy dla grubodziobów:

✅ słonecznik czarny (nieprażony, niesolony)
✅ łuskany słonecznik
✅ orzechy laskowe rozdrobnione
✅ orzechy włoskie rozdrobnione
✅ nasiona konopi dla ptaków
✅ kardy i inne większe nasiona

Można też podawać:

• suszone owoce bez dodatku cukru,
• kawałki jabłek.

Czego nie podawać?

❌ chleba
❌ produktów solonych
❌ prażonych orzechów i nasion
❌ żywności przyprawionej lub spleśniałej

Jak przyciągnąć grubodzioba do ogrodu?

• Posadź graby, buki, klony i czereśnie.
• Zostaw część owoców na drzewach.
• Stosuj duży, stabilny karmnik z większą platformą.
• Zachowaj spokój wokół miejsca dokarmiania – grubodzioby nie lubią częstego płoszenia.

Choć nie jest gatunkiem rzadkim, wielu obserwatorów ptaków uważa spotkanie grubodzioba za wyjątkowe, ponieważ mimo swojej wielkości i pięknego upierzenia potrafi pozostawać niemal niewidoczny wysoko w koronach drzew.

Jerzyk zwyczajny

 

Jerzyk zwyczajny (Apus apus) – ptak często mylony z jaskółką. To jeden z najbardziej niezwykłych ptaków występujących w Polsce.

6

Gatunki jerzyków występujące w Polsce

Najczęściej spotykany jest:

• Jerzyk zwyczajny – gatunek lęgowy w całym kraju.

Bardzo rzadko obserwuje się także:

• Jerzyk blady – sporadyczne zaloty podczas przelotów.
• Jerzyk alpejski – wyjątkowo rzadki gość.

Gdzie występuje w Polsce?

Jerzyk zwyczajny występuje praktycznie na terenie całej Polski:

• w miastach i miasteczkach,
• na osiedlach z blokami,
• przy kościołach, wieżach i wysokich budynkach,
• rzadziej w lasach, gdzie gniazduje w dziuplach.

Największe zagęszczenia spotyka się w dużych miastach, ponieważ wykorzystuje szczeliny w budynkach jako miejsca lęgowe.

Wygląd

• długość: 16–17 cm,
• rozpiętość skrzydeł: 40–44 cm,
• upierzenie ciemnobrązowe, niemal czarne,
• charakterystyczne długie, sierpowate skrzydła,
• mała biała plamka na gardle.

Zachowanie

Jerzyki są mistrzami lotu.

Potrafią:

• jeść w locie,
• pić w locie, muskając powierzchnię wody,
• zbierać materiał na gniazdo w locie,
• a nawet spać podczas szybowania na dużej wysokości.

Przez większość życia niemal nie siadają na ziemi. Ich krótkie nogi są przystosowane głównie do czepiania się pionowych powierzchni.

Rozmnażanie

6

• Do Polski przylatują zwykle pod koniec kwietnia lub w maju.
• Tworzą pary często na wiele sezonów.
• Gniazda zakładają w szczelinach budynków lub dziuplach.
• Samica składa zwykle 2–3 jaja.
• Wysiadywanie trwa około 19–20 dni.
• Młode pozostają w gnieździe około 6 tygodni.

Po wylocie z gniazda młody jerzyk praktycznie od razu staje się sprawnym lotnikiem.

Ciekawe zwyczaje

Rekordziści przestworzy

Naukowcy wykazali, że jerzyki mogą pozostawać w powietrzu przez wiele miesięcy bez lądowania.

„Wrzeszczące patrole”

Latem wieczorami można usłyszeć głośne „srii-srii-srii”. Grupy jerzyków wykonują wtedy szybkie przeloty między budynkami.

Polowanie na „powietrzny plankton”

Żywią się:

• muchówkami,
• komarami,
• mszycami,
• drobnymi latającymi owadami.

Dziennie potrafią zjadać tysiące owadów.

Dalekie migracje

Zimę spędzają w Afryce, głównie na południe od Sahary. Pokonują tysiące kilometrów podczas corocznych wędrówek.

Czym dokarmiać zimą?

Jerzyków nie dokarmia się zimą.

Powód jest prosty: zimą nie ma ich w Polsce – odlatują do Afryki już pod koniec lipca lub w sierpniu.

Jeśli znajdziesz osłabionego lub młodego jerzyka latem:

• nie podawaj chleba,
• nie podawaj ziaren,
• nie podawaj mleka,
• nie podawaj karmy dla ptaków zimujących.

Jerzyki są owadożerne. W sytuacji ratunkowej mogą otrzymywać wyłącznie odpowiedni pokarm owadzi pod opieką specjalistów zajmujących się rehabilitacją dzikich ptaków.

Jak pomagać jerzykom?

• chronić miejsca gniazdowania podczas remontów budynków,
• montować specjalne budki lęgowe dla jerzyków,
• ograniczać stosowanie środków owadobójczych,
• pozostawiać tereny zielone sprzyjające owadom.

Jerzyki są objęte w Polsce ochroną gatunkową i należą do najbardziej pożytecznych ptaków miejskich, ponieważ zjadają ogromne ilości latających owadów.

Drozd

 W Polsce występuje kilka gatunków drozdów z rodziny drozdowatych. Są to jedne z najbardziej charakterystycznych śpiewających ptaków naszych lasów, parków i ogrodów.

Najczęstsze gatunki drozdów w Polsce

5

1. Kos

• Najbardziej znany drozd.
• Samiec jest czarny z żółtym dziobem, samica brązowa.
• Występuje niemal w całej Polsce.
• Chętnie zasiedla miasta, parki, ogrody i lasy.

2. Śpiewak

• Brązowy grzbiet, jasny spód z ciemnymi plamkami.
• Słynie z melodyjnego śpiewu i powtarzania motywów.
• Spotykany w lasach, parkach i zadrzewieniach.

3. Kwiczoł

• Szara głowa i kark, kasztanowy grzbiet.
• Często tworzy duże stada.
• Gniazduje kolonijnie.
• Występuje na terenach otwartych z drzewami oraz w parkach.

4. Paszkot

• Największy polski drozd.
• Preferuje starsze lasy i większe zadrzewienia.
• Znany z obrony drzew jemioły.

5. Droździk

• Gatunek przelotny i zimujący.
• Rozpoznawalny po rdzawych bokach ciała i skrzydeł.

6. Obrożny

• Rzadki w Polsce.
• Spotykany głównie w górach podczas przelotów.

---

Gdzie występują?

Drozdowate można spotkać praktycznie w całej Polsce:

• lasy liściaste i mieszane,
• parki miejskie,
• ogrody działkowe i przydomowe,
• aleje drzew,
• sady,
• obrzeża pól i łąk.

Kos jest obecnie jednym z najliczniejszych ptaków miejskich w kraju.

---

Zachowanie

6

Typowe zachowania drozdów:

• żerują na ziemi, podskakując i nasłuchując dżdżownic,
• często zatrzymują się i przechylają głowę, aby lepiej wychwycić ruch pod powierzchnią gleby,
• są bardzo terytorialne w okresie lęgowym,
• wiele gatunków jesienią i zimą tworzy stada,
• potrafią być odważne wobec drapieżników.

Ciekawy zwyczaj

Śpiewaki rozbijają ślimaki o kamień lub korzeń. Takie miejsce nazywane jest „kowadłem”. Wokół można znaleźć mnóstwo rozbitych muszli.

---

Rozmnażanie

• Sezon lęgowy trwa zwykle od marca do lipca.
• Samica buduje gniazdo w krzewach, na drzewach lub w zakamarkach budynków.
• Składa zazwyczaj 3–6 jaj.
• Wysiaduje około 12–15 dni.
• Pisklęta opuszczają gniazdo po około 2 tygodniach.
• W sprzyjających warunkach para może wyprowadzić nawet 2–3 lęgi w sezonie.

Obrona młodych

Kwiczoły słyną z grupowej obrony kolonii. Potrafią atakować wrony, sroki, a nawet ludzi zbliżających się do gniazd.

---

Ciekawe zwyczaje

Śpiew o świcie

Kosy należą do pierwszych ptaków rozpoczynających śpiew przed wschodem słońca.

„Kąpiele słoneczne”

Drozdowate często rozkładają skrzydła i ogon na słońcu, prawdopodobnie pomagając sobie w zwalczaniu pasożytów.

Zamiłowanie do owoców

Jesienią chętnie zjadają:

• jarzębinę,
• głóg,
• bez czarny,
• owoce dzikiej róży,
• jemiołę.

Paszkoty odgrywają ważną rolę w rozsiewaniu nasion jemioły.

---

Czym dokarmiać drozdy zimą?

Najlepiej podawać naturalny pokarm:

✅ jabłka pokrojone na połówki lub ćwiartki

✅ rodzynki wcześniej namoczone w wodzie

✅ suszone owoce bez cukru

✅ jagody, jarzębinę, głóg (jeśli są dostępne)

✅ płatki owsiane

✅ drobno pokrojone gruszki

Czego nie podawać?

❌ chleba

❌ słonych produktów

❌ wędlin

❌ produktów przyprawianych

❌ spleśniałego jedzenia

Drozdowate są przede wszystkim owadożerne i owocożerne, dlatego preferują owoce bardziej niż typowe ziarno dla wróbli czy sikor.

Jak pomóc drozdom zimą?

• Zostaw część owoców na krzewach.
• Posadź głóg, jarzębinę lub dziką różę.
• Wystaw płytkie poidełko z niezamarzającą wodą.
• Nie usuwaj wszystkich liści spod krzewów – zimują tam owady będące pokarmem dla ptaków.

Dzięki temu kosy, kwiczoły i śpiewaki mogą łatwiej przetrwać okres, gdy naturalnego pokarmu jest niewiele.

Szczygieł

 

Szczygieł (Carduelis carduelis) to jeden z najpiękniej ubarwionych ptaków śpiewających w Polsce. Łatwo go rozpoznać po czerwonej masce na głowie, czarno-białym wzorze oraz żółtym pasie na skrzydłach.

W Polsce występuje głównie jeden gatunek – szczygieł zwyczajny.

Gdzie występuje w Polsce?

Szczygły są bardzo rozpowszechnione niemal w całym kraju.

Najczęściej spotkasz je:

• w parkach i ogrodach,

• na działkach,

• w sadach,

• na obrzeżach lasów,

• wśród zadrzewień śródpolnych,

• w miastach i wsiach.

Lubią miejsca, gdzie rosną osty, łopiany, mniszki i inne rośliny nasienne.

Jak się zachowuje?

Towarzyski ptak

Poza okresem lęgowym tworzy stada, często razem z czyżami i dzwońcami.

Akrobata

Świetny akrobata

Potrafi zwisać głową w dół na cienkich łodygach i wybierać nasiona z ostów.

Śpiewak

Bardzo ruchliwy i śpiewny

Jego śpiew jest dźwięczny, szybki i melodyjny. Często słychać charakterystyczne „stiglit”, od którego pochodzi nazwa ptaka.

Rozmnażanie

Okres lęgowy: od maja do sierpnia

Gniazdo

Buduje je głównie samica, wysoko na drzewach lub krzewach. Gniazdo jest bardzo starannie wykonane z traw, mchów i pajęczyn.

Jaja i młode

Cecha	Wartość
Liczba jaj	4–6
Wysiadywanie	12–14 dni
Opuszczenie gniazda	po ok. 2 tygodniach
Liczba lęgów	1–2 w roku

Ciekawe zwyczaje

Uwielbia osty

Jest jednym z nielicznych ptaków, które tak sprawnie wydobywają nasiona z kolczastych roślin.

Kąpiele

Szczygły bardzo chętnie kąpią się w płytkiej wodzie, nawet zimą podczas odwilży.

Wędrowcy częściowi

Część polskich szczygłów odlatuje na południe Europy, ale wiele zimuje w Polsce.

Inteligencja

Szybko uczą się, gdzie znajdują się karmniki i potrafią regularnie do nich wracać.

Czym dokarmiać zimą?

Najlepszy pokarm

• nasiona słonecznika (łuskanego lub drobnego),

• siemię lniane,

• nasiona ostów i ostropestu,

• proso,

• mieszanki dla ptaków dziko żyjących.

Czego nie podawać?

• chleba,

• słonych produktów,

• wędlin,

• resztek obiadowych.

Jak przyciągnąć szczygły do ogrodu?

Najskuteczniej działa pozostawienie części ogrodu „na dziko” i wysianie:

• ostów ozdobnych,

• jeżówek,

• słoneczników,

• łopianu,

• mikołajka.

Jesienią nie ścinaj wszystkich suchych kwiatostanów – szczygły będą z nich wyjadały nasiona przez całą zimę.

Krótka ciekawostka

W dawnych czasach szczygły były często trzymane w klatkach ze względu na piękny śpiew. Obecnie są objęte ochroną gatunkową i powinny pozostać wolnymi ptakami.

Motyle w czerwcu w lasach i na polach

 

Dzierzyk

 

Dzierzyk

Dzierzyki to niewielkie ptaki z rodziny dzierzbowatych (łac. Laniidae). W Polsce najczęściej spotyka się kilka gatunków należących do rodzaju Lanius. Są znane z nietypowego zwyczaju nadziewania zdobyczy na ciernie lub drut kolczasty.

5

Gatunki występujące w Polsce

Najczęściej spotykane są:

• Gąsiorek – najliczniejszy dzierzyk w Polsce.
• Srokosz – większy, występuje także zimą.
• Dzierzba siwa – bardzo rzadka, liczebność silnie spadła.
• Rycyk – wyjątkowo rzadki gość w Polsce.

Występowanie

Dzierzyki zamieszkują:

• skraje lasów,
• zakrzewienia śródpolne,
• łąki i pastwiska,
• tereny rolnicze z pojedynczymi krzewami i drzewami,
• wrzosowiska i nieużytki.

Gąsiorek przylatuje do Polski w kwietniu–maju i odlatuje pod koniec lata do Afryki. Srokosz może pozostawać w Polsce przez cały rok.

Zwyczaje

Najbardziej charakterystyczne zachowania:

• polują z czatowni (słupków, gałęzi, płotów),
• chwytają owady, jaszczurki, małe gryzonie i drobne ptaki,
• nadziewają zdobycz na ciernie, kolce lub drut kolczasty, tworząc „spiżarnie”,
• są terytorialne i bronią swojego rewiru.

Rozmnażanie

• Gniazdo budują zwykle w gęstych krzewach (głóg, tarnina, dzika róża).
• Samica składa najczęściej 4–7 jaj.
• Wysiadywanie trwa około 14–16 dni.
• Młode opuszczają gniazdo po około 2 tygodniach.
• Rodzice karmią pisklęta głównie owadami.

Ciekawostki

„Ptak-rzeźnik”

Dzierzyki nazywa się czasem „ptakami-rzeźnikami”, ponieważ magazynują zdobycz nabitą na kolce.

Doskonały wzrok

Potrafią dostrzec dużego owada lub małego gryzonia z odległości kilkudziesięciu metrów.

Mały drapieżnik

Mimo niewielkich rozmiarów są odważne i potrafią przepędzać znacznie większe ptaki.

Pożyteczne dla rolnictwa

Zjadają wiele szkodników upraw, m.in. chrząszcze, szarańczaki i gryzonie.

Czym dokarmiać?

Dzierzyki bardzo rzadko korzystają z typowych karmników. Jeśli chcesz pomóc im w swoim otoczeniu:

• pozostawiaj naturalne zakrzewienia (głóg, tarnina, dzika róża),
• nie stosuj nadmiernie środków owadobójczych,
• twórz łąki kwietne przyciągające owady,
• można wykładać suszone owady (np. mączniki) w miejscach osłoniętych.

Nie podaje się im zwykle:

• chleba,
• kaszy,
• ziaren dla wróbli i sikor.

Dzierzyki są przede wszystkim mięsożerne i owadożerne, dlatego najważniejsze jest zapewnienie im naturalnej bazy pokarmowej, a nie klasycznego karmnika.