Jerzyk zwyczajny

 

Jerzyk zwyczajny (Apus apus) – ptak często mylony z jaskółką. To jeden z najbardziej niezwykłych ptaków występujących w Polsce.

6

Gatunki jerzyków występujące w Polsce

Najczęściej spotykany jest:

• Jerzyk zwyczajny – gatunek lęgowy w całym kraju.

Bardzo rzadko obserwuje się także:

• Jerzyk blady – sporadyczne zaloty podczas przelotów.
• Jerzyk alpejski – wyjątkowo rzadki gość.

Gdzie występuje w Polsce?

Jerzyk zwyczajny występuje praktycznie na terenie całej Polski:

• w miastach i miasteczkach,
• na osiedlach z blokami,
• przy kościołach, wieżach i wysokich budynkach,
• rzadziej w lasach, gdzie gniazduje w dziuplach.

Największe zagęszczenia spotyka się w dużych miastach, ponieważ wykorzystuje szczeliny w budynkach jako miejsca lęgowe.

Wygląd

• długość: 16–17 cm,
• rozpiętość skrzydeł: 40–44 cm,
• upierzenie ciemnobrązowe, niemal czarne,
• charakterystyczne długie, sierpowate skrzydła,
• mała biała plamka na gardle.

Zachowanie

Jerzyki są mistrzami lotu.

Potrafią:

• jeść w locie,
• pić w locie, muskając powierzchnię wody,
• zbierać materiał na gniazdo w locie,
• a nawet spać podczas szybowania na dużej wysokości.

Przez większość życia niemal nie siadają na ziemi. Ich krótkie nogi są przystosowane głównie do czepiania się pionowych powierzchni.

Rozmnażanie

6

• Do Polski przylatują zwykle pod koniec kwietnia lub w maju.
• Tworzą pary często na wiele sezonów.
• Gniazda zakładają w szczelinach budynków lub dziuplach.
• Samica składa zwykle 2–3 jaja.
• Wysiadywanie trwa około 19–20 dni.
• Młode pozostają w gnieździe około 6 tygodni.

Po wylocie z gniazda młody jerzyk praktycznie od razu staje się sprawnym lotnikiem.

Ciekawe zwyczaje

Rekordziści przestworzy

Naukowcy wykazali, że jerzyki mogą pozostawać w powietrzu przez wiele miesięcy bez lądowania.

„Wrzeszczące patrole”

Latem wieczorami można usłyszeć głośne „srii-srii-srii”. Grupy jerzyków wykonują wtedy szybkie przeloty między budynkami.

Polowanie na „powietrzny plankton”

Żywią się:

• muchówkami,
• komarami,
• mszycami,
• drobnymi latającymi owadami.

Dziennie potrafią zjadać tysiące owadów.

Dalekie migracje

Zimę spędzają w Afryce, głównie na południe od Sahary. Pokonują tysiące kilometrów podczas corocznych wędrówek.

Czym dokarmiać zimą?

Jerzyków nie dokarmia się zimą.

Powód jest prosty: zimą nie ma ich w Polsce – odlatują do Afryki już pod koniec lipca lub w sierpniu.

Jeśli znajdziesz osłabionego lub młodego jerzyka latem:

• nie podawaj chleba,
• nie podawaj ziaren,
• nie podawaj mleka,
• nie podawaj karmy dla ptaków zimujących.

Jerzyki są owadożerne. W sytuacji ratunkowej mogą otrzymywać wyłącznie odpowiedni pokarm owadzi pod opieką specjalistów zajmujących się rehabilitacją dzikich ptaków.

Jak pomagać jerzykom?

• chronić miejsca gniazdowania podczas remontów budynków,
• montować specjalne budki lęgowe dla jerzyków,
• ograniczać stosowanie środków owadobójczych,
• pozostawiać tereny zielone sprzyjające owadom.

Jerzyki są objęte w Polsce ochroną gatunkową i należą do najbardziej pożytecznych ptaków miejskich, ponieważ zjadają ogromne ilości latających owadów.

Drozd

 W Polsce występuje kilka gatunków drozdów z rodziny drozdowatych. Są to jedne z najbardziej charakterystycznych śpiewających ptaków naszych lasów, parków i ogrodów.

Najczęstsze gatunki drozdów w Polsce

5

1. Kos

• Najbardziej znany drozd.
• Samiec jest czarny z żółtym dziobem, samica brązowa.
• Występuje niemal w całej Polsce.
• Chętnie zasiedla miasta, parki, ogrody i lasy.

2. Śpiewak

• Brązowy grzbiet, jasny spód z ciemnymi plamkami.
• Słynie z melodyjnego śpiewu i powtarzania motywów.
• Spotykany w lasach, parkach i zadrzewieniach.

3. Kwiczoł

• Szara głowa i kark, kasztanowy grzbiet.
• Często tworzy duże stada.
• Gniazduje kolonijnie.
• Występuje na terenach otwartych z drzewami oraz w parkach.

4. Paszkot

• Największy polski drozd.
• Preferuje starsze lasy i większe zadrzewienia.
• Znany z obrony drzew jemioły.

5. Droździk

• Gatunek przelotny i zimujący.
• Rozpoznawalny po rdzawych bokach ciała i skrzydeł.

6. Obrożny

• Rzadki w Polsce.
• Spotykany głównie w górach podczas przelotów.

---

Gdzie występują?

Drozdowate można spotkać praktycznie w całej Polsce:

• lasy liściaste i mieszane,
• parki miejskie,
• ogrody działkowe i przydomowe,
• aleje drzew,
• sady,
• obrzeża pól i łąk.

Kos jest obecnie jednym z najliczniejszych ptaków miejskich w kraju.

---

Zachowanie

6

Typowe zachowania drozdów:

• żerują na ziemi, podskakując i nasłuchując dżdżownic,
• często zatrzymują się i przechylają głowę, aby lepiej wychwycić ruch pod powierzchnią gleby,
• są bardzo terytorialne w okresie lęgowym,
• wiele gatunków jesienią i zimą tworzy stada,
• potrafią być odważne wobec drapieżników.

Ciekawy zwyczaj

Śpiewaki rozbijają ślimaki o kamień lub korzeń. Takie miejsce nazywane jest „kowadłem”. Wokół można znaleźć mnóstwo rozbitych muszli.

---

Rozmnażanie

• Sezon lęgowy trwa zwykle od marca do lipca.
• Samica buduje gniazdo w krzewach, na drzewach lub w zakamarkach budynków.
• Składa zazwyczaj 3–6 jaj.
• Wysiaduje około 12–15 dni.
• Pisklęta opuszczają gniazdo po około 2 tygodniach.
• W sprzyjających warunkach para może wyprowadzić nawet 2–3 lęgi w sezonie.

Obrona młodych

Kwiczoły słyną z grupowej obrony kolonii. Potrafią atakować wrony, sroki, a nawet ludzi zbliżających się do gniazd.

---

Ciekawe zwyczaje

Śpiew o świcie

Kosy należą do pierwszych ptaków rozpoczynających śpiew przed wschodem słońca.

„Kąpiele słoneczne”

Drozdowate często rozkładają skrzydła i ogon na słońcu, prawdopodobnie pomagając sobie w zwalczaniu pasożytów.

Zamiłowanie do owoców

Jesienią chętnie zjadają:

• jarzębinę,
• głóg,
• bez czarny,
• owoce dzikiej róży,
• jemiołę.

Paszkoty odgrywają ważną rolę w rozsiewaniu nasion jemioły.

---

Czym dokarmiać drozdy zimą?

Najlepiej podawać naturalny pokarm:

✅ jabłka pokrojone na połówki lub ćwiartki

✅ rodzynki wcześniej namoczone w wodzie

✅ suszone owoce bez cukru

✅ jagody, jarzębinę, głóg (jeśli są dostępne)

✅ płatki owsiane

✅ drobno pokrojone gruszki

Czego nie podawać?

❌ chleba

❌ słonych produktów

❌ wędlin

❌ produktów przyprawianych

❌ spleśniałego jedzenia

Drozdowate są przede wszystkim owadożerne i owocożerne, dlatego preferują owoce bardziej niż typowe ziarno dla wróbli czy sikor.

Jak pomóc drozdom zimą?

• Zostaw część owoców na krzewach.
• Posadź głóg, jarzębinę lub dziką różę.
• Wystaw płytkie poidełko z niezamarzającą wodą.
• Nie usuwaj wszystkich liści spod krzewów – zimują tam owady będące pokarmem dla ptaków.

Dzięki temu kosy, kwiczoły i śpiewaki mogą łatwiej przetrwać okres, gdy naturalnego pokarmu jest niewiele.

Szczygieł

 

Szczygieł (Carduelis carduelis) to jeden z najpiękniej ubarwionych ptaków śpiewających w Polsce. Łatwo go rozpoznać po czerwonej masce na głowie, czarno-białym wzorze oraz żółtym pasie na skrzydłach.

W Polsce występuje głównie jeden gatunek – szczygieł zwyczajny.

Gdzie występuje w Polsce?

Szczygły są bardzo rozpowszechnione niemal w całym kraju.

Najczęściej spotkasz je:

• w parkach i ogrodach,

• na działkach,

• w sadach,

• na obrzeżach lasów,

• wśród zadrzewień śródpolnych,

• w miastach i wsiach.

Lubią miejsca, gdzie rosną osty, łopiany, mniszki i inne rośliny nasienne.

Jak się zachowuje?

Towarzyski ptak

Poza okresem lęgowym tworzy stada, często razem z czyżami i dzwońcami.

Akrobata

Świetny akrobata

Potrafi zwisać głową w dół na cienkich łodygach i wybierać nasiona z ostów.

Śpiewak

Bardzo ruchliwy i śpiewny

Jego śpiew jest dźwięczny, szybki i melodyjny. Często słychać charakterystyczne „stiglit”, od którego pochodzi nazwa ptaka.

Rozmnażanie

Okres lęgowy: od maja do sierpnia

Gniazdo

Buduje je głównie samica, wysoko na drzewach lub krzewach. Gniazdo jest bardzo starannie wykonane z traw, mchów i pajęczyn.

Jaja i młode

Cecha	Wartość
Liczba jaj	4–6
Wysiadywanie	12–14 dni
Opuszczenie gniazda	po ok. 2 tygodniach
Liczba lęgów	1–2 w roku

Ciekawe zwyczaje

Uwielbia osty

Jest jednym z nielicznych ptaków, które tak sprawnie wydobywają nasiona z kolczastych roślin.

Kąpiele

Szczygły bardzo chętnie kąpią się w płytkiej wodzie, nawet zimą podczas odwilży.

Wędrowcy częściowi

Część polskich szczygłów odlatuje na południe Europy, ale wiele zimuje w Polsce.

Inteligencja

Szybko uczą się, gdzie znajdują się karmniki i potrafią regularnie do nich wracać.

Czym dokarmiać zimą?

Najlepszy pokarm

• nasiona słonecznika (łuskanego lub drobnego),

• siemię lniane,

• nasiona ostów i ostropestu,

• proso,

• mieszanki dla ptaków dziko żyjących.

Czego nie podawać?

• chleba,

• słonych produktów,

• wędlin,

• resztek obiadowych.

Jak przyciągnąć szczygły do ogrodu?

Najskuteczniej działa pozostawienie części ogrodu „na dziko” i wysianie:

• ostów ozdobnych,

• jeżówek,

• słoneczników,

• łopianu,

• mikołajka.

Jesienią nie ścinaj wszystkich suchych kwiatostanów – szczygły będą z nich wyjadały nasiona przez całą zimę.

Krótka ciekawostka

W dawnych czasach szczygły były często trzymane w klatkach ze względu na piękny śpiew. Obecnie są objęte ochroną gatunkową i powinny pozostać wolnymi ptakami.

Motyle w czerwcu w lasach i na polach

 

Dzierzyk

 

Dzierzyk

Dzierzyki to niewielkie ptaki z rodziny dzierzbowatych (łac. Laniidae). W Polsce najczęściej spotyka się kilka gatunków należących do rodzaju Lanius. Są znane z nietypowego zwyczaju nadziewania zdobyczy na ciernie lub drut kolczasty.

5

Gatunki występujące w Polsce

Najczęściej spotykane są:

• Gąsiorek – najliczniejszy dzierzyk w Polsce.
• Srokosz – większy, występuje także zimą.
• Dzierzba siwa – bardzo rzadka, liczebność silnie spadła.
• Rycyk – wyjątkowo rzadki gość w Polsce.

Występowanie

Dzierzyki zamieszkują:

• skraje lasów,
• zakrzewienia śródpolne,
• łąki i pastwiska,
• tereny rolnicze z pojedynczymi krzewami i drzewami,
• wrzosowiska i nieużytki.

Gąsiorek przylatuje do Polski w kwietniu–maju i odlatuje pod koniec lata do Afryki. Srokosz może pozostawać w Polsce przez cały rok.

Zwyczaje

Najbardziej charakterystyczne zachowania:

• polują z czatowni (słupków, gałęzi, płotów),
• chwytają owady, jaszczurki, małe gryzonie i drobne ptaki,
• nadziewają zdobycz na ciernie, kolce lub drut kolczasty, tworząc „spiżarnie”,
• są terytorialne i bronią swojego rewiru.

Rozmnażanie

• Gniazdo budują zwykle w gęstych krzewach (głóg, tarnina, dzika róża).
• Samica składa najczęściej 4–7 jaj.
• Wysiadywanie trwa około 14–16 dni.
• Młode opuszczają gniazdo po około 2 tygodniach.
• Rodzice karmią pisklęta głównie owadami.

Ciekawostki

„Ptak-rzeźnik”

Dzierzyki nazywa się czasem „ptakami-rzeźnikami”, ponieważ magazynują zdobycz nabitą na kolce.

Doskonały wzrok

Potrafią dostrzec dużego owada lub małego gryzonia z odległości kilkudziesięciu metrów.

Mały drapieżnik

Mimo niewielkich rozmiarów są odważne i potrafią przepędzać znacznie większe ptaki.

Pożyteczne dla rolnictwa

Zjadają wiele szkodników upraw, m.in. chrząszcze, szarańczaki i gryzonie.

Czym dokarmiać?

Dzierzyki bardzo rzadko korzystają z typowych karmników. Jeśli chcesz pomóc im w swoim otoczeniu:

• pozostawiaj naturalne zakrzewienia (głóg, tarnina, dzika róża),
• nie stosuj nadmiernie środków owadobójczych,
• twórz łąki kwietne przyciągające owady,
• można wykładać suszone owady (np. mączniki) w miejscach osłoniętych.

Nie podaje się im zwykle:

• chleba,
• kaszy,
• ziaren dla wróbli i sikor.

Dzierzyki są przede wszystkim mięsożerne i owadożerne, dlatego najważniejsze jest zapewnienie im naturalnej bazy pokarmowej, a nie klasycznego karmnika.

Czyżyk

 

Czyżyk jest niewielkim ptakiem z rodziny łuszczaków. W Polsce występuje na terenie całego kraju, ale najliczniej spotykany jest:

🌲 w lasach świerkowych i sosnowych
🌲 na obrzeżach lasów
🌲 w parkach i większych ogrodach
🌲 zimą także w miastach i przy karmnikach

W zależności od dostępności pokarmu część populacji pozostaje w Polsce przez cały rok, a część migruje na krótkie dystanse.

---

🇵🇱 Gatunki czyżyków w Polsce

W Polsce naturalnie występuje jeden gatunek:

➡️ Czyżyk zwyczajny (Spinus spinus)

Jest to jedyny przedstawiciel rodzaju Spinus regularnie spotykany w naszym kraju.

---

🔍 Jak rozpoznać czyżyka?

Wielkość: 11–12 cm

Samiec:
🟡 żółto-zielone upierzenie
⚫ czarna czapeczka na głowie
🟨 wyraźne żółte pasy na skrzydłach

Samica:
🟢 bardziej oliwkowa i mniej kontrastowa
⚪ delikatnie kreskowana

---

⭐ Ciekawe zwyczaje

1. Żyją w stadach

Zimą czyżyki często tworzą liczne stada liczące nawet kilkadziesiąt osobników.

2. Akrobaci na drzewach

Potrafią zwisać głową w dół podczas zbierania nasion z gałązek.

3. Uwielbiają olchy i brzozy

Ich ulubionym pokarmem są drobne nasiona tych drzew.

4. Wędrowcy zależni od pokarmu

W latach obfitujących w nasiona mogą pozostawać na jednym obszarze, a gdy pokarmu brakuje – przemieszczają się setki kilometrów.

5. Bardzo towarzyskie

Przy karmnikach często żerują razem z sikorami, dzwońcami i szczygłami.

---

🌾 Czym dokarmiać czyżyki zimą?

✅ Najlepszy pokarm

🌻 łuskany słonecznik
🌻 drobne nasiona słonecznika
🌾 siemię lniane
🌾 nasiona brzozy i olchy
🌾 mieszanki dla ptaków dzikich
🌾 drobne nasiona chwastów

❌ Czego nie podawać?

🚫 chleba
🚫 słonych przekąsek
🚫 produktów przyprawionych
🚫 spleśniałego ziarna

💡 Ciekawostka

Mimo niewielkich rozmiarów czyżyk potrafi odwiedzać karmnik codziennie przez całą zimę. Jeśli znajdzie dobre źródło pokarmu, szybko przyprowadza tam inne osobniki ze stada.

Hasło do grafiki:
🐦 „Mały, żółto-zielony akrobata lasów i karmników – czyżyk zachwyca energią przez cały rok.”

Gil

 

Gil, znany również jako Pyrrhula pyrrhula, to jeden z najbardziej rozpoznawalnych ptaków w Polsce, dzięki swojemu charakterystycznemu ubarwieniu i przyjemnemu śpiewowi. Choć na pierwszy rzut oka wydaje się, że jest to ptak egzotyczny, w rzeczywistości jest on stałym bywalcem naszych lasów i ogrodów. Gile występują w całej Europie, a w Polsce można je spotkać w niemal każdym zakątku kraju. Najczęściej zamieszkują lasy liściaste i mieszane, ale można je również spotkać w parkach miejskich i ogrodach, zwłaszcza zimą, kiedy szukają pożywienia.

W Polsce gile najczęściej możemy spotkać w dwóch podgatunkach: gil zwyczajny oraz gil syberyjski. Gil zwyczajny, bardziej popularny, charakteryzuje się jaskrawoczerwoną piersią u samców i szarobrunatną u samic. Gil syberyjski natomiast ma bardziej stonowane barwy, a jego korpus jest nieco jaśniejszy. Różnice te są subtelne, ale zauważalne dla wprawnego oka. Oba gatunki są niezwykle ciekawymi obserwatorami, a ich obecność w ogrodzie może być nie tylko przyjemnością dla oka, ale również urozmaiceniem dla lokalnej fauny.

Zachowanie gilów jest równie interesujące jak ich wygląd. Są to ptaki towarzyskie, które często można zobaczyć w małych grupach, szczególnie zimą, kiedy tworzą stada w poszukiwaniu pożywienia. Gile są raczej spokojne i nie wykazują agresji w stosunku do innych ptaków. Ich śpiew jest delikatny i melodyjny, a samce często wykorzystują go do przyciągania partnerki lub oznaczenia swojego terytorium. Ciekawym zwyczajem gilów jest ich sposób poruszania się, który przypomina skakanie. Jest to szczególnie widoczne, kiedy ptaki te przemieszczają się po ziemi w poszukiwaniu nasion.

Rozmnażanie gilów to fascynujący proces, który odbywa się głównie wiosną. Samce, chcąc zaimponować samicom, wykonują skomplikowane tańce godowe, prezentując swoje jaskrawe upierzenie. Po wybraniu partnerki para gilów przystępuje do budowy gniazda, które zazwyczaj usytuowane jest w gęstych krzewach lub na drzewach iglastych. Gniazdo budowane jest z gałązek, mchu i traw, a samica składa w nim zazwyczaj od 4 do 6 jaj. Wysiadywanie trwa około dwóch tygodni, a po wykluciu się młode są karmione przez oboje rodziców. Młode gile opuszczają gniazdo po około 15-20 dniach, ale pozostają pod opieką rodziców jeszcze przez kilka tygodni.

Zimą gile często odwiedzają karmniki w poszukiwaniu pożywienia. Ich dieta składa się głównie z nasion, pąków drzew oraz owoców. Aby przyciągnąć te piękne ptaki do swojego ogrodu, warto zadbać o różnorodność pokarmu w karmniku. Gile szczególnie lubią nasiona słonecznika, proso, a także drobno pokrojone owoce, takie jak jabłka czy gruszki. Ważne jest, aby unikać podawania im chleba i innych przetworzonych produktów, które mogą zaszkodzić ich zdrowiu. Dokarmianie gilów zimą nie tylko pomaga im przetrwać trudne warunki, ale także daje możliwość obserwacji tych wspaniałych ptaków z bliska.

Ciekawym zwyczajem gilów jest ich zdolność do zapamiętywania miejsc, w których znalazły pożywienie. Dzięki temu mogą skutecznie planować swoje trasy poszukiwań, co jest szczególnie ważne w okresie zimowym, kiedy pokarm jest trudniej dostępny. Gile potrafią również przystosować się do zmieniających się warunków środowiskowych, co czyni je jednymi z najbardziej adaptacyjnych ptaków w naszym klimacie. Ich obecność w ogrodzie to nie tylko estetyczna przyjemność, ale także dowód na to, jak ważna jest dbałość o lokalne środowisko i jego różnorodność.